Ara dinlenme sorunu…

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı yatılı kuruluşlarda görev yapan bakım personelinin uzun süredir dile getirdiği ara dinlenme sorunu, uygulamadaki yanlış yorumlar nedeniyle halen çözüme kavuşturulabilmiş değildir. Özellikle 12 saatlik nöbet usulüyle çalışan personelin, yalnızca “1 saat ara dinlenme verildiği” gerekçesiyle 11 saat çalışmış sayılması, hem kanuna hem de yerleşik yargı kararlarına açıkça aykırıdır.

Ara Dinlenme Kanunda Açıkça Tanımlanmıştır

4857 sayılı İş Kanunu’nun 68. maddesi, ara dinlenmesini açık ve net şekilde düzenlemiştir. Buna göre;
Günlük çalışma süresi 7,5 saati aşan işlerde işçiye en az 1 saat ara dinlenmesi verilmesi zorunludur.
Bu süre asgari olup, aralıksız kullandırılmalıdır.

Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz, ancak bu kuralın uygulanabilmesi için ara dinlenmenin gerçek anlamda kullandırılması gerekir.
Kanun koyucu, ara dinlenmesini yalnızca kâğıt üzerinde tanımlamamış; işçinin bu sürede tam anlamıyla serbest olması gerektiğini de açıkça ortaya koymuştur.

İşçi Serbest Değilse Ara Dinlenme Yapmış Sayılamaz

İş hukuku uygulamasında en çok göz ardı edilen husus şudur:
İşçinin ara dinlenme süresinde işyerinden ayrılmasına izin verilmiyor, fiilen çalışmaya hazır bekletiliyor veya iş organizasyonu gereği görev başında kalması isteniyorsa; bu süre ara dinlenme değildir.

Yargıtay kararları ve öğretide kabul edilen temel ilke şudur:
İşçi işyerinde kalmaya zorlanıyorsa,
Kurum dışına çıkmasına müsaade edilmiyorsa,
Dinlenme süresinde tam serbestlik tanınmıyorsa,
bu süre çalışma süresinden sayılır ve mesai hesabından düşülemez.

Dolayısıyla yatılı kuruluşlarda;
– Personelin bina dışına çıkmasına izin verilmemesi,
– Kurumdan ayrılması halinde “nöbeti aksatmış sayılacağı” yönünde baskı kurulması,
– Fiilen dinlenme imkânı olmayan bir sürenin “ara dinlenme” olarak gösterilmesi,
hukuken geçersizdir ve açık bir usulsüzlüktür.

Ara Dinlenme Bölünemez, Parçalı Kullandırılamaz

İş Kanunu’na göre ara dinlenmesi;
– Tek parça halinde,
– Kesintisiz,
İşçinin gerçek anlamda dinlenmesini sağlayacak şekilde kullandırılmalıdır.

Eğer ara dinlenmenin parçalara bölünmesi söz konusu olacaksa, bu ancak özel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile açıkça düzenlenmiş olmalıdır.

Aksi halde;
“10 dakika burada, 15 dakika şurada, boşluk olunca dinlenirsin” anlayışı,
İşin yoğunluğu içinde fiilen kullanılamayan sürelerin ara dinlenme sayılması,
kanuna aykırıdır.

12 Saat Nöbette 11 Saat Çalışmış Saymak Hukuka Aykırıdır

Yatılı kuruluşlarda yaygın olan uygulamada, 12 saat nöbet tutan personel için;
– 1 saat ara dinlenme varmış gibi gösterilmekte,
– Personel fiilen 12 saat kurumda bulunmasına rağmen,
– Aylık çalışma süresi 11 saat üzerinden hesaplanmaktadır.

Bu durumun sonucu olarak;
– Personelin aylık çalışma saati eksik çıkmakta,
– Fazla mesai ve denkleştirme hesapları yanlış yapılmakta,
– İşçinin ücreti ve dinlenme hakkı fiilen gasp edilmektedir.

Oysa işçi, ara dinlenme süresinde:
– İşyerinden ayrılamıyorsa,
– Nöbet sorumluluğu devam ediyorsa,
– Kurum içi risk ve sorumluluk altında bekliyorsa,
o süre çalışma süresidir ve ücrete tabidir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı yatılı kuruluşlarda,
– Ara dinlenme fiilen kullandırılmadan,
– Sadece kâğıt üzerinde düşülmesi,
– Personelin serbest bırakılmaması,
– Buna rağmen çalışma süresinden eksiltilmesi,

4857 sayılı İş Kanunu’na açık aykırılık teşkil etmektedir.

Bu durum yalnızca idari bir hata değil, işçinin temel hakkının ihlalidir.

Çözüm Net ve Açıktır

Ara dinlenme gerçekten kullandırılmalı,
İşçi bu sürede tam serbest bırakılmalı,
Kurumdan ayrılmasına izin verilmiyorsa çalışma süresinden düşülmemeli,
Aksi her uygulama, usulsüz, hukuka aykırı ve itiraza açıktır.

Kaynak Adli Kararlar:

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi – 2008/32750 E., 2010/1066 K.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi – 2014/13525 E., 2015/74 K. (19.01.2015)

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi – 2017/18677 E., 2019/14735 K.