Aile ve Sosyal Hizmetler alanında hizmet sunumunu doğrudan etkileyecek önemli bir kanun değişikliği gündeme geldi. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun 3. maddesinde yapılması planlanan değişikliklerle; çocuk hizmetlerinde “ihtisaslaşma” modeli güçlendirilirken, yeni kurum tanımları getiriliyor ve tüm sosyal hizmet kuruluşlarını kapsayan merkezi izleme (kamera) sistemi kuruluyor.

Hazırlanan düzenleme; çocukların korunması, rehabilitasyonu ve hizmet süreçlerinin hızlandırılması açısından yapısal dönüşümler içerirken, aynı zamanda uygulamada yaşanan aksaklıkların giderilmesini hedefliyor.

YENİ MODEL: “İHTİSASLAŞTIRILMIŞ ÇOCUK EVLERİ SİTESİ” GELİYOR

Kanun değişikliği ile mevcut “Çocuk Destek Merkezi” tanımı kaldırılarak yerine yeni bir model getiriliyor.

GEREKÇE (KANUN TASARISINDAN AYNI ŞEKİLDE):

“Sosyal Hizmetler Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (6) numaralı alt bendinde yapılan değişiklik ile; halihazırda Kanunda yer alan Çocuk Destek Merkezi tanımı, hizmet sunumundaki dönüşüme uygun olarak İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi şeklinde düzenlenmektedir. Çocuğun yüksek yararı ilkesi gereğince, suça sürüklenen, suç mağduru olan veya sokakta sosyal tehlikelerle karşılaşan çocukların ve ayrıca refakatsiz çocukların rehabilitasyon süreçleri, standart bakım hizmetlerinden farklılaşan uzmanlık gerektiren bir yapıyı zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda, maddeye eklenen (h) bendindeki ihtisaslaşma tanımı ile birlikte değerlendirildiğinde; çocukların yaş, cinsiyet ve psikososyal ihtiyaçlarına göre ayrıştırılmış, travma odaklı ve özelleştirilmiş bir bakım modelinin hukuki dayanağı oluşturulmaktadır.”

DEĞİŞİKLİK METNİ (KANUNDAN TAM METİN):

“6. “İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi”; Suça sürüklenmesi, suç mağduru olması veya sokakta sosyal tehlikelerle karşı karşıya kalması sebebiyle haklarında bakım tedbiri veya korunma kararı verilen çocuklardan psikososyal desteğe ihtiyaç duyduğu tespit edilenler ve refakatsiz çocukların bu ihtiyaçları giderilinceye kadar geçici süre ile bakım ve korunmalarının sağlandığı, bu süre içinde aile, yakın çevre ve toplum ilişkilerinin düzenlenmesine yönelik çalışmaların yürütüldüğü; çocukların mağduriyet, suça sürüklenme, yaş ve cinsiyet durumuna göre ayrı ayrı yapılandırılan güvenlikli yatılı sosyal hizmet kuruluşlarını,”

TANIMDA UYUM: “ÇOCUK EVLERİ SİTESİ” DÜZENLEMESİ

GEREKÇE:

“Maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (12) numaralı alt bendinde yapılan değişiklik ile; Çocuk Evleri Sitesi ibaresinin çoğul yapısı ile tanım içeriğindeki birim ifadesi arasındaki uyumsuzluk giderilmiş olup uygulamada oluşabilecek tereddütlerin önüne geçilmesi ve anlam birliğinin sağlanması hedeflenmektedir.”

DEĞİŞİKLİK METNİ:

“12. “Çocuk Evleri Sitesi”; Korunma ihtiyacı olan çocukların bakımlarının sağlandığı aynı yerleşkede bulunan ev tipi sosyal hizmet birimlerinden oluşan kuruluşu,”

YENİ KURUM: İLK MÜDAHALE MERKEZLERİ ARTIK BAĞIMSIZ

Çocukların kuruluşa kabul sürecinde yaşanan gecikmelerin önüne geçmek için yeni bir yapı kuruluyor.

GEREKÇE:

“Maddenin birinci fıkrasının (f) bendine eklenen (17) numaralı alt bent ile Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Merkezi müstakil bir sosyal hizmet kuruluşu statüsüne kavuşturulmaktadır. Mevcut uygulamada, bağlı birim statüsünde hizmet veren ilk müdahale birimlerinde, bürokratik süreçlerin uzadığı ve çocuk hakkında uygun hizmet modelinin belirlenmesinde gecikmeler yaşandığı, Bakanlık tarafından yürütülen izleme, değerlendirme, saha analizleri ve hizmet etkililiği çalışmaları ile elde edilen veriler doğrultusunda tespit edilmiştir. Çocuğun kuruluşa kabulü ile uygun hizmete yönlendirilmesi arasındaki sürenin kısaltılması, travmanın derinleşmemesi adına hayati önem taşımaktadır. Bu birimlerin bağımsız birer Merkez olarak tanımlanmasıyla; karar alma süreçlerinin hızlandırılması, Bakanlığın insan kaynağı ve fiziki kapasitesinin daha verimli kullanılması ve böylece kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır.”

DEĞİŞİKLİK METNİ:

“17. “Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Merkezi”; Korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında uygun hizmet modeli belirleninceye veya mahkeme kararı alınıncaya kadar geçici bir süre barınma ve temel gereksinimleri karşılamak üzere açılan güvenlikli yatılı sosyal hizmet kuruluşlarını,”

“İHTİSASLAŞMA” VE AİLE ODAKLI MODELLER KANUNA GİRİYOR

GEREKÇE:

“Maddeye eklenen (ı) ve (j) bentleri ile; Sosyal ve Ekonomik Destek ve Koruyucu Aile kavramları kanuni tanıma kavuşturulmaktadır. Modern sosyal hizmet anlayışı, kuruluş bakımını son çare olarak görmekte, esas olanın çocuğun aile ortamında veya aile odaklı modellerle desteklenmesi olduğunu kabul etmektedir. Bu doğrultuda, temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatını sürdürmekte güçlük çeken ailelerin çocuklarının ve gençlerin desteklenmesi ile çocukların aile ortamında yetişmesini teminen Sosyal Hizmetler Kanununun 1 inci maddesindeki amaca uygun olarak maddi destek ve sosyal hizmet desteği sağlanmakta olup, bu doğrultuda Sosyal ve Ekonomik Destek tanımı yapılmış ve ayrıca Kanunun 23 üncü maddesinde düzenlenen koruma altındaki çocukların kuruluş bakımı yerine aile yanında yetiştirilmelerini amaçlayan Koruyucu Aile modeli tanımlanmıştır.”

DEĞİŞİKLİK METNİ:

“h) “İhtisaslaşma”; Çocuk bakım kuruluşlarının, çocukların özel surette korunmaları amacıyla yaş ve cinsiyet durumları ile psikososyal ihtiyaçlarına yönelik yapılandırılmasını,
ı) “Sosyal ve Ekonomik Destek”; Ailesi veya yakını yanında bakımı için desteklenen çocuklar ve gençler ile hakkındaki korunma kararı veya bakım tedbiri kararı reşit olması nedeniyle sona eren kişilere verilen desteği,
j) “Koruyucu aile”; Korunma ihtiyacı olan çocukların bakım ve yetiştirilmelerini sağlamak üzere yanına yerleştirildiği, çocukların ihtiyaçlarını karşılamak üzere yapılacak bir ödeme karşılığında veya gönüllü olarak bakımı üstlenen kişi ya da aileyi,”

TÜM KURULUŞLARDA MERKEZİ KAMERA SİSTEMİ DÖNEMİ

Kanunun en dikkat çeken düzenlemelerinden biri ise merkezi izleme sistemi oldu. Bu düzenleme, özellikle sosyal hizmet kuruluşlarında görev yapan personel ve hizmet süreçleri açısından doğrudan etkiler doğurabilecek nitelikte. Birçok kuruluşta bulunan kamera – görüntü verileri bakanlığa aktarılacak. Böylece merkezi veri analiz ve değerlendirme süreçleri yönetilecek. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile SSB arasında CANGÖZ Projesi İş Birliği Protokolü imzalamıştı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) arasında Yapay Zeka Destekli ve Gerçek Zamanlı İzleme, İkaz ve Güvenlik Risklerinin Yönetimi (CANGÖZ) Projesi İş Birliği Protokolü imzalandı. Savunma Sanayii Başkanlığı Nuri Demirağ Toplantı Salonu’ndaki imza töreninde konuşan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, bugün hizmet birimlerini daha da güçlü kılmak adına önemli bir işbirliğine imza attıklarını belirtmişti.

GEREKÇE:

“Maddeye eklenen (k) bendi ile Merkezi İzleme Sistemi tanımlanmıştır. Bu kapsamda; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında sunulan hizmet kalitesini artırmak, hizmet sunumunda kurumlar arası uygulama birliğini temin etmek, güvenliği sağlamak, acil durumlara hızlı müdahale etmek ve alınan veriler ile kuruluşlarda oluşabilecek risklerin tespit edilerek önleyici tedbirlerin alınması, hizmetlerin denetlenebilirliğinin ve şeffaflığın artırılması amacıyla Bakanlık merkez teşkilatında kurulacak yazılım destekli kamera sistemlerinin bağlı olduğu altyapının tanımlanması amaçlanmaktadır.”

DEĞİŞİKLİK METNİ:

“k) “Merkezi izleme sistemi”; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı merkez teşkilatında kurulan, tüm sosyal hizmet kuruluşlarında bulunan yazılım destekli kamera sistemlerince yapılan yerel kayıtların eşzamanlı olarak aktarıldığı, kesintisiz çalışan, veri toplama, analiz, denetim ve disiplin süreçlerinde kullanılan altyapıyı,”

SAHA ETKİSİ: ASHB KURULUŞLARINDA YENİ DÖNEM

Yapılacak düzenlemeler özellikle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde görev yapan personel ve kuruluş işleyişi açısından önemli değişiklikler doğuracak:

• Çocuk bakım hizmetlerinde uzmanlaşmış birimlere geçiş hızlanacak (Zaten bir süredir İhtisaslaştırılmış Çesler aslında fiili olarak vardı.)
• İlk müdahale süreçleri bürokrasiden arındırılarak hızlandırılacak
• Aile temelli bakım modelleri güçlenecek
• Tüm kuruluşlarda merkezi kamera sistemi ile denetim ve izleme artacak ve yapay zeka ile veriler işlenip tehlike ve problem olan süreçlere erken tedbir alma ve anında müdahelenin önü açılacak.