24 Saatlik Nöbet Anketinde Çarpıcı Sonuç: Her 10 Çalışandan 4’ü Ne Geçmişte Ne Bugün Fazla Mesai Ücreti Alabildi

AileSosyal Anket Merkezi tarafından gerçekleştirilen araştırmaya 55 ildeki 106 farklı kurumdan 204 çalışan katıldı. 24-48 ve 24-72 sistemiyle çalışanların yüzde 54’ü geriye dönük 3 saatlik fazla mesai ücretinin ödenmediğini, yüzde 46’sı ise halen bu ödemeyi alamadığını bildirdi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı kuruluşlarda uygulanan vardiya ve fazla mesai sistemine ilişkin hazırlanan “24 Saat Nöbet Tutanlara 3 Saat Fazla Mesai Uygulaması” başlıklı anket sonuçlandı.

12-17 Temmuz 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen ankette 204 geçerli katılım değerlendirildi. Yanıtlar 55 il ve 106 farklı kurum veya kuruluştan geldi.

Anketin temel amacı, 24 saat esasına göre çalışan personele verilmesi gereken günlük 3 saatlik fazla mesai ücretinin geçmiş ve güncel uygulamadaki durumunu ortaya çıkarmaktı. Bunun yanında 24 saat dışında vardiyalı çalışan personele haftalık 45 saati aşan çalışmalarının ödenip ödenmediği de soruldu.
Katılımcıların yüzde 82’si bakım personeli

Ankete katılanların unvan dağılımında bakım personelleri açık ara ilk sırada yer aldı.

• Bakım personeli: Yüzde 81,9
• Temizlik personeli: Yüzde 7,4
• Güvenlik personeli: Yüzde 6,9
• Meslek elemanı (4/D): Yüzde 1,5
• Veri işleme personeli: Yüzde 1,5
• Danışma-yönlendirme personeli: Yüzde 0,5
• Diğer personel: Yüzde 0,5

Bu dağılıma göre anket sonuçları ağırlıklı olarak bakım hizmetlerinde görev yapan işçilerin yaşadığı uygulamayı yansıtıyor.

En yaygın vardiya sistemi 24-48 oldu

Katılımcıların çalıştıkları vardiya sistemlerine ilişkin sonuçlar şöyle gerçekleşti:

• 24-48 sistemi: Yüzde 60,8
• 12 saatlik sistem: Yüzde 27
• Günlük 3 vardiya sistemi: Yüzde 7,4
• 08.00-17.00 sistemi: Yüzde 3,9
• 24-72 sistemi: Yüzde 1

Toplam 204 katılımcının 126’sı, yani yüzde 61,8’i 24-48 veya 24-72 sistemiyle çalıştığını bildirdi. Günlük 3 saatlik fazla mesaiye ilişkin geçmiş ve güncel ödeme soruları yalnızca bu gruba yöneltildi.

Geriye dönük ödeme alamayanların oranı yüzde 54

24 saatlik vardiya sisteminde çalışanlara, geçmiş dönemler için günlük 3 saatlik fazla mesai ücretinin ödenip ödenmediği soruldu.

Katılımcıların:

• Yüzde 54’ü “Hayır, ödenmedi”
• Yüzde 46’sı “Evet, ödendi”

yanıtını verdi.

Buna göre 24-48 veya 24-72 sistemiyle çalışan her iki kişiden birinden fazlası, geriye dönük 3 saatlik fazla mesai ücretinin kendisine ödenmediğini beyan etti.

Geriye dönük ödeme yapılmadığını bildiren katılımcıların bulunduğu iller arasında Ankara, Ağrı, Diyarbakır, Hakkari, Kahramanmaraş, Karaman, Kastamonu, Kayseri, Konya, Kütahya, Kırşehir, Manisa, Mardin, Mersin, Nevşehir, Niğde, Ordu, Rize, Samsun, Sivas, Uşak, Van ve Zonguldak yer aldı.

Yüzde 46 halen 3 saatlik fazla mesai alamıyor

“Şu anda günlük 3 saat fazla mesai alıyor musunuz?” sorusuna verilen yanıtlarda ise:

• Yüzde 54 “Evet, alıyorum”
• Yüzde 46 “Hayır, almıyorum”

sonucu ortaya çıktı.

Bu veriye göre 24 saatlik vardiya sisteminde çalışanların yarıdan fazlası güncel ödemeyi aldığını bildirirken, yaklaşık her iki çalışandan biri halen günlük 3 saatlik fazla mesai ücretini alamadığını belirtti.

Fazla mesaiyi halen alamadığını bildiren katılımcılar şu 18 ilde bulunuyor:

Amasya, Ankara, Ağrı, Eskişehir, Hakkari, Kahramanmaraş, Kastamonu, Kütahya, Kırşehir, Manisa, Mardin, Muğla, Ordu, Samsun, Sivas, Van, Zonguldak ve İzmir.

Bu yanıtların önemli bir kısmının Ordu’dan gelmesi nedeniyle il dağılımı yorumlanırken katılım yoğunluğunun dikkate alınması gerekiyor.

Her 10 çalışandan 4’ü iki dönemde de ödeme alamadı

Geçmiş dönem ile mevcut durum birlikte incelendiğinde daha dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı:

• Yüzde 39,7’si geçmişte ödeme almadığını ve bugün de almadığını bildirdi.
• Yüzde 39,7’si hem geçmişte hem de bugün ödeme aldığını belirtti.
• Yüzde 14,3’ü geçmişte ödeme alamazken bugün ödeme aldığını ifade etti.
• Yüzde 6,3’ü geçmişte ödeme aldığını ancak bugün alamadığını bildirdi.

Bu sonuçlara göre 24 saatlik vardiyada çalışanların yaklaşık yüzde 80’inde geçmiş ve güncel ödeme durumu değişmedi. Yaklaşık yüzde 21’lik bölümde ise uygulamanın zaman içerisinde değiştiği görüldü.

Özellikle geçmişte ve bugün ödeme alamadığını belirten yüzde 39,7’lik kesim, sorunun bazı kurumlarda geçici değil süreklilik gösteren bir uygulamaya dönüşmüş olabileceğine işaret ediyor.

Bununla birlikte sonuçlar çalışanların beyanlarına dayanıyor. Kurumların bordro kayıtları incelenmeden hukuki veya mali açıdan kesin bir sonuca ulaşılması mümkün değil.

45 saati aşan çalışma da ödenmiyor

24 saatlik vardiya dışında çalışan 78 katılımcıya ise “Haftalık 45 saati aşan fazla çalışmanız ödeniyor mu?” sorusu yöneltildi.

Yanıtların dağılımı şöyle oldu:

• Yüzde 48,7: Hayır, ödenmiyor
• Yüzde 32,1: Haftalık 45 saati aşan çalışmam olmuyor
• Yüzde 19,2: Evet, ödeniyor

Haftalık 45 saati aşan çalışma yaptığını bildirenler kendi içinde değerlendirildiğinde, bu kişilerin yaklaşık yüzde 71,7’si fazla çalışmalarının ödenmediğini; yalnızca yüzde 28,3’ü ödendiğini ifade etti.

Vardiya türlerine göre incelendiğinde ödeme sorununun özellikle 12 saatlik sistemde çalışanlar arasında yoğunlaştığı görüldü. Günlük üç vardiya ve 08.00-17.00 sisteminde çalışanlardan da haftalık 45 saati aşan çalışmalarının ödenmediğini bildirenler oldu.

Kurumlar arasında uygulama birliği tartışması

Anket sonuçları, 24 saatlik nöbet ve fazla mesai uygulamasında kurumlar ile iller arasında farklılıklar bulunduğuna işaret ediyor.

Aynı vardiya sistemiyle çalışanların bir kısmı hem geçmiş hem güncel fazla mesai ücretini aldığını bildirirken, başka çalışanların aynı ödemeden yararlanamadığını ifade etmesi uygulama birliği konusunda soru işareti oluşturuyor.

Benzer farklılık haftalık 45 saati aşan fazla çalışmalar bakımından da görülüyor. Bazı çalışanlar ödemelerin yapıldığını belirtirken, önemli bir bölüm fazla çalışmasına rağmen herhangi bir ödeme alamadığını beyan ediyor.

Bu tablonun netleştirilmesi için vardiya çizelgeleri, puantaj kayıtları, işçi bordroları, toplu iş sözleşmesi hükümleri ve kurumların fazla çalışma hesaplama yöntemlerinin birlikte incelenmesi gerekiyor.

Çalışanlardan 60 yazılı açıklama geldi

Ankete katılan 60 çalışan, seçeneklerin yanında uygulamaya ilişkin ek açıklama da bıraktı. Kişisel bilgiler içermemesi ve katılımcı mahremiyetinin korunması amacıyla bu açıklamalar topluca değerlendirilirken doğrudan yayımlanmadı.

Yazılı açıklamalar üzerinde yapılacak içerik analizi, uygulamada yaşanan sorunların hangi başlıklarda yoğunlaştığını daha ayrıntılı şekilde ortaya çıkarabilir.

Sonuç ne anlatıyor?

Anketin öne çıkan sonuçları şöyle:

Bulgular, fazla mesai uygulamasının kurum ve illere göre değişebildiğine işaret ediyor.

24 saatlik vardiyada çalışanların yüzde 54’ü geriye dönük ödeme alamadı.

Aynı grubun yüzde 46’sı bugün de günlük 3 saatlik fazla mesai ücretini alamıyor.

Yüzde 39,7’lik kesim hem geçmişte hem bugün ödeme alamadığını belirtiyor.

24 saat dışında çalışanların yüzde 48,7’si haftalık 45 saati aşan çalışmalarının ödenmediğini bildiriyor.

45 saati aşan çalışma yaptığını belirtenler arasında ödeme alamayanların oranı yüzde 71,7’ye ulaşıyor.

Yanıtlar 55 il ve 106 farklı kurumdan geliyor.