Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında İstihdam, Ücret ve Çalışma Koşullarında Acil Reform İhtiyacı

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında geçmişten bu yana bakım, güvenlik, temizlik, danışma ve yönlendirme gibi birçok alanda işçi istihdam edilmektedir. Bu çalışanlar; çocuklar, engelliler ve yaşlılar gibi dezavantajlı gruplara yönelik hizmetlerin yürütülmesinde önemli sorumluluklar üstlenmektedir. Ancak bu hizmetlerin gerektirdiği ağır manevi yük, çoğu zaman yeterince dikkate alınmamaktadır.

Kimi çalışanlar şiddet olaylarının ve kavgaların ortasında kalırken kimi çalışanlar, yalnızca görevini yerine getirmeye çalıştığı sırada defalarca hâkim ve savcı karşısına çıkmak zorunda kalabilmektedir. Bazen bir olayın tanığı, bazen mağduru, bazen de hakkında iddia ortaya atılan kişi olarak adli süreçlerle karşı karşıya kalan çalışanlar, mesleki sorumluluklarının yanı sıra ciddi bir psikolojik baskıyla da mücadele etmektedir.

Bununla birlikte birçok kuruluşta işçilere yönelik üstenci yaklaşımlar, mobbing iddiaları ve kurumsal aidiyeti zedeleyen uygulamalar da çalışma hayatını olumsuz etkilemektedir. “Sen işçisin, yapıver.” anlayışıyla görevlerin gelişigüzel dağıtılması, eksik görülen çalışma saatlerinin sürekli gündeme getirilmesi ve işçiliğe ilişkin kalıplaşmış önyargılar, çalışanların emeğinin ve mesleki sorumluluklarının göz ardı edilmesine yol açabilmektedir.

Özellikle 10 ila 18 yılını kuruma vermiş, çocukların yetişmesinde ve bakım hizmetlerinin yürütülmesinde önemli görevler üstlenmiş çok sayıda işçide yorgunluk, tükenmişlik ve yılgınlık dikkat çekmektedir. Yıllarını kuruma adamış, yüzlerce çocuğun hayatına dokunmuş çalışanlar, emeklerinin ve tecrübelerinin yeterince değer görmediğini dile getirmektedir. Üstelik en küçük bir kriz anında dahi kendilerini disiplin soruşturmalarının ortasında bulabilmekte ve yıllarca hizmet verdikleri kurum karşısında kendilerini savunmak zorunda kalabilmektedir.

Aynı Kurumda, Aynı Unvanda Farklı İstihdam Statüleri

Bu sorunlara ek olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında, işçilerin görev yaptığı alanlarda bakım, güvenlik ve temizlik gibi aynı veya benzer unvanlarla 4/B statüsünde personel istihdam edilmeye başlanması, kuruluşlarda yeni bir çalışma düzenini ve beraberinde çeşitli farklılıkları ortaya çıkarmıştır.

Aynı kurumda, aynı unvanla ve benzer sorumluluklarla çalışan personel arasında istihdam statüsüne bağlı olarak ücretler, ödeme kalemleri, disiplin süreçleri, tayin olanakları, görevde yükselme imkânları ve çalışma koşulları bakımından farklılıklar bulunmaktadır. Vardiya sayısı, günlük çalışma süresi, dinlenme ve istirahat süreleri gibi konularda da farklı uygulamalar görülebilmektedir.

Bu farklılıklar yalnızca çalışanların özlük haklarını ilgilendiren bir mesele değildir. Aynı hizmetin yürütüldüğü, benzer sorumlulukların paylaşıldığı çalışma ortamlarında ortaya çıkan uygulama farklılıkları; çalışanlar arasındaki adalet algısını, kurumsal aidiyeti ve iş barışını da doğrudan etkileyebilmektedir.

Çözüm: Unvana, İş Yüküne ve Sorumluluğa Göre Adil Bir Sistem

2027 yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda ele alınan kamu personel sistemine ilişkin hedefler doğrultusunda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığındaki istihdam ve ücret yapısının da kapsamlı biçimde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Temel hedef; farklı istihdam statülerinden kaynaklanan mağduriyetleri önleyen, aynı veya benzer unvanlarda görev yapan çalışanların iş yükünü ve sorumluluklarını dikkate alan, adil ve dengeli bir çalışma sistemi oluşturmaktır.

Bu kapsamda;

• Aynı veya benzer unvanlarda görev yapan personelin iş yükü ve sorumlulukları esas alınarak ücret ve yan ödeme kalemlerinde adalet sağlanmalıdır.
• Vardiya düzeni, çalışma saatleri, dinlenme süreleri ve işin niteliğine ilişkin uygulamalarda nesnel ve hakkaniyetli standartlar oluşturulmalıdır.
• Disiplin süreçlerinde adil, şeffaf ve ölçülü bir yaklaşım benimsenmeli; çalışanların savunma hakları ve yıllara dayanan mesleki tecrübeleri gözetilmelidir.
• Tayin, görevde yükselme ve diğer özlük hakları bakımından istihdam statülerinden kaynaklanan sorunlar ele alınmalı, mümkün olan ölçüde ortak ve dengeli bir yapı kurulmalıdır.
• Kurum aidiyetini güçlendiren, çalışanların emeğini ve psikolojik yükünü dikkate alan bir yönetim anlayışı benimsenmelidir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında Reform Bir Tercih Değil, İhtiyaçtır

Kamuda reform tartışmaları yürütülürken Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığındaki istihdam yapısının bu tartışmaların dışında tutulması mümkün değildir. Çünkü burada mesele yalnızca ücret farklılıkları veya çalışma saatleri değildir. Asıl mesele, aynı hizmetin yürütülmesine katkı sunan çalışanlar arasında adaletin sağlanması, emeğin karşılığının verilmesi ve sürdürülebilir bir çalışma ortamının oluşturulmasıdır.

Bugün gerekli adımların atılmaması, gelecekte çalışma hayatındaki gerilimlerin derinleşmesine ve kurumsal aidiyetin daha da zayıflamasına neden olabilir. Buna karşılık unvan, iş yükü, sorumluluk, ücret ve özlük hakları bakımından dengeli bir sistem kurulması; hem çalışanların haklarının korunmasına hem de hizmet kalitesinin yükselmesine katkı sağlayacaktır.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında istihdam statülerinden kaynaklanan farklılıkları gideren, emeği ve sorumluluğu esas alan, adil ve sürdürülebilir bir personel reformu artık kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bu reformun temel amacı çalışanları karşı karşıya getirmek değil, çalışma barışını güçlendirmek ve aynı hizmetin ortak sorumluluğunu üstlenen personel arasında hakkaniyeti sağlamaktır.