ASHB’de Bordro Engeli: Kamu İşçisi Kendi Maaşının Hesabını Göremiyor

Kullanıcı adı verilmiyor, şifre sorunları çözülmüyor, bordrolar sisteme zamanında yüklenmiyor. Ücret hesap pusulasına erişmek isteyen kamu işçisinin kurum kapılarında bekletilmesi tepki çekiyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına (ASHB) bağlı bazı kuruluşlarda çalışan kamu işçileri, ücret bordrolarına erişebilmek için aylarca uğraşmak zorunda kaldıklarını belirtiyor.

İşçilerin aktardığına göre bazı personele Bakanlığın Personel Yönetim Sistemi’ne (PYS) giriş için gerekli kullanıcı adı ve şifre verilmiyor. Giriş bilgileri bulunan çalışanlar ise zaman zaman sistem hatasıyla karşılaşıyor. Bazı kuruluşlarda bordroların maaş işlemlerini yürüten birimler tarafından sisteme zamanında yüklenmediği de ileri sürülüyor.

Bordrosunu görmek isteyen işçinin kurum idarecileri ve personel birimleri arasında dolaştırılması, “Bugün git, yarın gel” anlayışıyla karşılaşması sorunu daha da ağırlaştırıyor. Özellikle idari merkezlerden uzakta bulunan kuruluşlarda çalışanlar için basit bir bordro talebi, zaman ve ulaşım kaybına dönüşüyor.

Teknoloji var, erişim yok

Bakanlığın bits.aile.gov.tr adresindeki PYS sistemi, çalışanların ücret bilgilerine elektronik ortamdan ulaşabilmesini amaçlıyor. Ancak işçiye kullanıcı hesabı açılmıyorsa, şifre sorunu giderilmiyorsa veya bordro sisteme yüklenmiyorsa elektronik sistem kolaylık sağlamaktan çıkıp bordroya erişimi zorlaştıran yeni bir idari engel hâline geliyor.

İşveren konumundaki kamu idaresinin kendi kurduğu sistemin çalışmamasının sonucunu işçiye yüklemesi kabul edilemez. İşçinin kullanıcı adı almak, şifre yeniletmek veya her ay bordronun yüklenmesini istemek için idarecilerin peşinden gitmek zorunda bırakılması, kamu yönetiminin çalışanına karşı taşıdığı sorumlulukla bağdaşmıyor.

Kanun, işçiye “bordronu bulabilirsen görürsün” demiyor. Ücret hesabını gösteren belgenin işçiye verilmesini emrediyor.

İşçi maaşının doğru hesaplanıp hesaplanmadığını bilmiyor

ASHB’ye bağlı pek çok kuruluşta nöbet, vardiya ve puantaj kayıtları her ay değişebiliyor. Fazla çalışma, gece çalışması, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları ücret üzerinde doğrudan etkili oluyor.

Bu kayıtların eksik veya hatalı girilmesi hâlinde işçinin maaşı da eksik hesaplanabiliyor. Bordrosuna erişemeyen çalışan ise banka hesabına yatırılan toplam tutarın hangi çalışmanın karşılığı olduğunu denetleyemiyor.

İşçi şu soruların cevabını ancak ayrıntılı ücret hesap pusulasıyla görebilir:

• Kaç saat fazla çalışma tahakkuk ettirildi?
• Nöbet ve vardiya kayıtları doğru işlendi mi?
• Hafta tatili çalışması hesaba katıldı mı?
• Bayram ve genel tatil ücretleri ödendi mi?
• Vergi ve sigorta kesintileri doğru hesaplandı mı?
• Maaştan başka bir kesinti yapıldı mı?

Bu nedenle bordroya erişimin zorlaştırılması basit bir şifre veya yazılım sorunu olarak görülemez. Sorun, işçinin emeğinin karşılığını denetleyememesi anlamına geliyor.

Bordro vermek idarenin takdirinde değil

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci maddesi son derece açık. İşveren, işyerinde veya banka aracılığıyla yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren, imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorunda.

Pusulada ödemenin tarihi ve ait olduğu dönemle birlikte;

• Asıl ücret,
• Fazla çalışma,
• Hafta tatili,
• Bayram ve genel tatil ücretleri,
• Ücrete yapılan bütün eklemeler,
• Vergi ve sigorta primi,
• Avans, nafaka ve icra gibi kesintiler

ayrı ayrı gösterilmek zorunda.

Ücretin bankaya yatırılması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da ücret bordrosu düzenleyen işverenin işçiye ücret hesap pusulası vermek zorunda olduğunu açıkça belirtiyor. ÇSGB İş Kanunu Sıkça Sorulan Sorular

Kanun, belgenin mutlaka PYS üzerinden verilmesini şart koşmuyor. Ancak idare bordroyu sadece PYS üzerinden sunmayı tercih ediyorsa, her işçinin sisteme sorunsuz erişmesini de sağlamak zorunda. Sistem çalışmıyorsa belge basılı veya güvenli başka bir yöntemle işçiye ulaştırılmalı.

Kendi sistemindeki aksaklığı gerekçe göstererek işçiyi bordrosuz bırakmak, işverenin yasal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Yargıtay kararları bordronun önemini ortaya koyuyor

Yargıtayın yerleşik kararlarında ücret bordroları, işçilik alacaklarının belirlenmesinde önemli deliller arasında kabul ediliyor.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/1812 esas, 2021/185 karar sayılı kararında, işçinin imzasını taşıyan ücret bordrosunun sahteliği kanıtlanıncaya kadar kural olarak kesin delil niteliğinde olduğu belirtildi. Yargıtay HGK, E.2017/1812, K.2021/185

Hukuk Genel Kurulunun 2019/388 esas, 2022/755 karar sayılı kararında ise imzalı bordro bulunmayan dönemler bakımından puantaj ve diğer çalışma kayıtlarının incelenmesi gerektiği vurgulandı. Yargıtay HGK, E.2019/388, K.2022/755

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2024/4467 esas, 2024/8249 karar sayılı kararında da ücret banka üzerinden ödense dahi ücret hesabını gösteren pusulanın işçiye verilmesi gerektiği hatırlatıldı. Yargıtay 9. HD, E.2024/4467, K.2024/8249

Bu kararlar doğrudan ASHB veya PYS hakkında verilmiş değil. Ancak bordronun işçinin ücretini denetlemesi ve olası alacağını ispatlayabilmesi bakımından taşıdığı hukuki önemi gösteriyor.

Bordro düzenlememenin 2026 cezası 9.943 TL

4857 sayılı İş Kanunu’nun 102/b maddesi uyarınca ücret hesap pusulası düzenlemeyen işveren veya işveren vekili hakkında idari para cezası uygulanıyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmî tarifesine göre ücret hesap pusulası düzenlememenin 2026 yılı idari para cezası 9.943 TL. Tutar 2026 yılının tamamı için geçerli olduğundan Temmuz 2026 itibarıyla da 9.943 TL olarak uygulanıyor. ÇSGB 2026 İş Kanunu idari para cezaları

Ancak 102/b maddesinde “her işçi ve her ay için” ifadesi bulunmuyor. Bu nedenle 9.943 TL’nin bordro alamayan her işçi ve her ay için otomatik olarak ayrı ayrı uygulanacağını söylemek doğru değil. İhlalin bulunup bulunmadığı ve uygulanacak yaptırım, yetkili makamın denetimi sonucunda belirlenir.

Ücretin kasten eksik veya süresinde ödenmemesi ise Kanun’un 102/a maddesi kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Bu ihlal için 2026 yılında öngörülen ceza, koşulları oluştuğunda her işçi ve her ay için 2.734 TL.

İdarenin görevi işçiyi oyalamak değil, erişimi sağlamaktır

Bordro hazırlayan birimin belgeyi sisteme yüklememesi, bilgi işlem sorununun giderilmemesi veya işçiye kullanıcı hesabı açılmaması kurum içi bir organizasyon eksikliğidir. Bunun yükü işçiye bırakılamaz.

Kamu idaresinden beklenen;

• Her işçi için çalışan bir kullanıcı hesabı oluşturması,
• Giriş bilgilerini güvenli biçimde personele vermesi,
• Bordroları ücret ödemesiyle birlikte erişime açması,
• Sistem arızalarını kısa sürede gidermesi,
• Elektronik erişim sağlanamıyorsa belgeyi başka bir yöntemle teslim etmesi,
• Puantaj ve bordro itirazlarına yazılı ve gerekçeli cevap vermesidir.

İşçiyi her ay aynı talebi tekrar etmek zorunda bırakmak çözüm değildir. Bordro hakkının kullanılmasını bürokratik engellere bağlamak, kamu kurumuna duyulan güveni de zedeliyor.

İşçiler taleplerini kayıt altına almalı

Bordrosuna erişemeyen çalışanların taleplerini sözlü bırakmayarak yazılı başvuru yapması ve evrak kayıt numarası alması önem taşıyor. PYS hata ekranları, şifre talepleri, nöbet listeleri, puantajlar, banka hareketleri ve kurumla yapılan yazışmalar saklanmalı.

Kurum içinde sonuç alınamaması hâlinde sendikaya, ALO 170’e, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne veya CİMER’e başvurulabilir. Eksik ücret alacağı bulunduğunu düşünen işçiler açısından, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca zorunlu arabuluculuk ve ardından iş mahkemesi süreci gündeme gelebilir.

Kamu işçisi bordrosunun peşinde koşmak zorunda değil

Ücret hesap pusulası bir lütuf değil, yasal zorunluluktur. İşçi, kendi emeğinin nasıl hesaplandığını görebilmek için kurum kapılarında bekletilmemeli; kullanıcı adı, şifre ve bordro peşinde koşturulmamalıdır.

ASHB yönetiminin görevi, çalışanların bordroya erişimini zorlaştıran idari ve teknik engelleri kaldırmaktır. Bakanlık, iddiaları incelemeli; kullanıcı hesabı bulunmayan personeli belirlemeli, sisteme yüklenmeyen bordroları tamamlatmalı ve bütün kuruluşlarda uygulanacak açık bir erişim standardı oluşturmalıdır.

İşçinin kendi maaş hesabını görebilmesi en temel çalışma haklarından biridir. Kamu idaresi bu hakkı yalnızca kâğıt üzerinde değil, uygulamada da erişilebilir kılmak zorundadır.