İşçi alacakları konusunda milyonlarca çalışanı ilgilendiren önemli bir karar Resmî Gazete’de yayımlandı.

Anayasa Mahkemesi, işçilik alacaklarında yıllardır uygulanan “kısmi dava açabilme” imkanının Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmetti.

Böylece işçiler, alacaklarının tamamını tek seferde dava etmek zorunda kalmayacak.

Dava neden açıldı?

Ankara 73. İş Mahkemesi’nde görülen bir işçilik alacağı davasında mahkeme önemli bir sorunla karşılaştı.

Hakim, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 109. maddesinde yer alan;

Talep bölünebiliyorsa alacağın yalnızca bir kısmı dava konusu yapılabilir.

hükmünün Anayasa’ya aykırı olabileceğini düşündü ve dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

İddia neydi?

Başvuruda özetle şu görüş savunuldu:

• Aynı alacak için birden fazla dava açılması yargıyı uzatıyor.
• Mahkemelerin iş yükü artıyor.
• Taraflar yıllarca dava takip etmek zorunda kalıyor.
• Hukuki güvenlik zedeleniyor.
• Mülkiyet hakkı zarar görüyor.

Bu nedenle HMK 109’un iptali istendi.

Anayasa Mahkemesi ne dedi?

Mahkeme ise tam tersine değerlendirme yaptı.

Kararda şu tespitler yapıldı:

İşçi bazen alacağının tamamını bilemeyebilir.

İşçilik davalarında;

• fazla mesai,
• ulusal bayram,
• hafta tatili,
• yıllık izin,
• prim,
• ikramiye

gibi birçok alacağın miktarı işçinin elinde bulunmaz.

Bordrolar işverendedir.

Tanıklar dinlenmeden,

bilirkişi raporu alınmadan,

kayıtlar incelenmeden

işçi gerçek alacağını çoğu zaman hesaplayamaz.

Bu nedenle işçiye yalnızca bildiği kısmı dava etme imkanı verilmesi hak arama özgürlüğünü güçlendirmektedir.

Harç yükü de dikkate alındı

AYM önemli bir noktaya daha değindi.

İşçi alacağının tamamı üzerinden dava açarsa;

• daha yüksek peşin harç,
• daha yüksek gider avansı,
• davayı kaybederse daha yüksek yargılama gideri,
• daha yüksek vekalet ücreti

ödemek zorunda kalabilir.

Bu risk, birçok kişinin dava açmasını engelleyebilir.

Kısmi dava ise bu engeli azaltmaktadır.

En çok merak edilen konu

Bundan sonra ne değişecek?

Aslında uygulamada büyük bir değişiklik olmayacak.

Çünkü Anayasa Mahkemesi mevcut sistemi korudu.

Yani;

✅ İşçi yine alacağının sadece bir kısmını dava edebilecek.

✅ Daha sonra kalan kısmını ıslah veya ek dava ile isteyebilecek.

✅ İşveren “Tamamını açmak zorundaydın.” diyemeyecek.

Benzer senaryolar

Senaryo 1

Bir temizlik işçisi 8 yıl boyunca çalıştı.

Fazla mesai yaptığını biliyor.

Ancak işveren puantaj kayıtlarını vermiyor.

Yaklaşık 600.000 TL alacağı olduğunu düşünüyor.

Fakat emin değil.

İşçi;

100.000 TL üzerinden dava açabilir.

Bilirkişi gerçek hesabı yaptıktan sonra kalan kısmı isteyebilir.

Bu karar bunu koruyor.

Senaryo 2

Bir bakım personeli gece nöbetleri tuttu.

Kaç saat fazla mesai yaptığı tam belli değil.

Çünkü puantaj kayıtları kurumda.

İşçi;

önce 50.000 TL dava açar.

Bilirkişi raporunda gerçek alacak 270.000 TL çıkar.

Davasını artırabilir.

Bu karar sayesinde böyle hareket edebilir.

Senaryo 3

Bir güvenlik görevlisinin;

• resmi tatil,
• gece çalışması,
• hafta tatili

alacakları vardır.

Ancak bordrolar eksiktir.

İşçi önce küçük bir miktarla dava açabilir.

Mahkeme hesap yaptıktan sonra gerçek alacağını talep edebilir.

Senaryo 4

696 KHK kapsamında çalışan bir kamu işçisi;

• fazla çalışma,
• gece zammı,
• ilave ücret,
• eksik ödenen sosyal yardım

alacakları için dava açacaktır.

Ancak hesabı tam bilmiyordur.

Bu karar sayesinde tamamını baştan hesaplamak zorunda kalmadan dava açabilecektir.

İşveren açısından ne ifade ediyor?

İşverenler açısından ise karar;

tek bir dava yerine bazen ek davalarla karşılaşılabileceği anlamına geliyor.

Ancak Anayasa Mahkemesi, bunun hukuk devleti ilkesine aykırı olmadığını, hak arama özgürlüğünün korunmasının daha önemli olduğunu vurguladı.

Kararın özü

Bu karar, işçilere yeni bir hak vermedi; mevcut hakkın Anayasa’ya uygun olduğunu kesinleştirdi.

Özellikle işçilik alacaklarında belge ve kayıtların çoğunun işverenin elinde bulunması, yüksek dava harçları ve yargılama giderleri nedeniyle kısmi dava kurumu işçilerin mahkemeye erişimini kolaylaştıran önemli bir güvence olarak korunmuş oldu. Anayasa Mahkemesi, bu nedenle HMK’nın 109. maddesinin iptal istemini oybirliğiyle reddetti.

Kamu işçileri açısından değerlendirme: Fazla mesai, gece çalışması, hafta tatili, ulusal bayram-genel tatil, yıllık izin, ilave tediye farkı veya eksik ücret gibi alacaklarda, miktar henüz net olarak belirlenemiyorsa, bu karar kısmi dava yolunun kullanılabileceğini ve bu usulün Anayasa’ya uygun olduğunu bir kez daha teyit etmektedir. Bu da özellikle hesaplaması bilirkişi incelemesi gerektiren işçilik alacaklarında çalışanlar için önemli bir hukuki güvence niteliğindedir.